Περί της χλωρίδας της Σαμοθράκης
Χαρακτηριστικά και ιδιαιτερότητες

Μία μελέτη του Burkhard Biel (Μάρτιος 2006)

Η χλωρίδα της Σαμοθράκης παρουσιάζει από καιρό μία ξεχωριστή έλξη (σε σχέση με το μέγεθος του νησιού) μεταξύ βοτανολόγων και άλλων φίλων της φύσης.
Πρώτες εκπληκτικές και εκτενείς καταγραφές μας διασώζονται από τον Dr. Arpad von Degen, ο οποίος περιηγήθηκε το νησί στο διάστημα από 27 έως 29 Ιουνίου 1890 και πέτυχε ήδη τότε την δύσκολη ανάβαση του ορεινού όγκου του Σάος μέχρι την κορυφή Φεγγάρι. Άλλοι διάσημοι βοτανολόγοι με παρόμοια εξερευνητικά προγράμματα ήταν μεταξύ άλλων οι Alfred Ade (01 έως 06 Ιουλίου 1933) και Karl-Heinz Rechinger (18 έως 20 Ιουνίου 1936). Οι λόγοι της ελκυστικότητας βρίσκονται κοντολογής στην προνομιακή γεωγραφική-κλιματολογική θέση του νησιού και στην μεγάλη ποικιλία της γεωμορφολογίας του.
Γενική άποψη από το πλοίο της γραμμής, 11.05.2001

Για να κατανοήσουμε την περίπτωση της Σαμοθράκης παραθέτουμε συνοπτικά ορισμένα βασικά στοιχεία της φύσης της:
Η Σαμοθράκη βρίσκεται στη βορειοανατολική γωνία του Αιγαίου, δηλ. σε ένα χώρο μετάβασης από το καθαρά μεσογειακό κλίμα σε ένα μεσογειακό με επίδραση ηπειρωτική-ευξείνια. Οι θερμοκρασίες είναι γενικά ηπιότερες και το ύψος των βροχοπτώσεων ελαφρώς υψηλότερες απ' ότι στο υπόλοιπο Αιγαίο. Ακραίες καιρικές συνθήκες όπως κατά το έτος 2002 δημιουργούν προς στιγμή αμφιβολίες για την μεσογειακή θέση του νησιού: Χιόνια ύψους έως και 2 μέτρα ακόμη και μέχρι τα παραλιακά, αλλά και καταστροφικές βροχοπτώσεις με ύψος 120 l / m2 τον Απρίλιο-Μάϊο που συνοδεύονται από τεράστιες καταστροφές λόγω χειμμάρων και φερτών υλών σε έργα υποδομής.

Χιόνι στην Καμαριώτισσα -
Φωτογραφία: Scheel, 23.12.2001

Σε γενικές γραμμές το συγκεκριμένο κλίμα ευνοεί τον φυσικό πράσινο χαρακτήρα της Σαμοθράκης. Η γεωλογία και η πετρογραφία του νησιού είναι ηφαιστιακής προέλευσης (σε αντίθεση π.χ. με το γειτονικό νησί της Θάσου). Αποτελούν μέρος του Μακεδονικού-Θρακικού όγκου της εποχής του Μεσοζωικού (ηλικίας 65-225 εκατ. ετών). Μετά από πολλαπλές τεκτονικές διεργασίες που υπέστη το νησί μπορεί γενικώς να βρει κανείς σήμερα κυρίως γρανίτες, βασάλτες στην ορεινή ζώνη και σκούρο σχιστόλιθο, πυριγενή πετρώματα και διάφορα κροκαλοπαγή στα χαμηλότερα.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η αφθονία του υγρού στοιχείου στην Σαμοθράκη με πολλές πηγές και ρέματα που φέρουν νερό καθ' όλη την διάρκεια του χρόνου, αποτέλεσμα των σχετικά υψηλών βροχοπτώσεων αλλά και των πλούσιων υδροφόρων οριζόντων. Παραδείγματα αποτυπώνονται στις παρακάτω φωτογραφίες:

Ένα από τα ρέματα που πηγάζει στον Ξηροπόταμο και χύνεται προς την κοιλάδα 25.10.2002

Δεξιά. Καταρράκτης του Ξηροποτάμου, Ξηροπόταμος 03.05.2001

Έτσι λοιπόν, η Σαμοθράκη είναι ένα σχετικά καταπράσινο νησί. Κατά μήκος της ακτογραμμής και στις λιγότερο απότομες πλαγιές εκτείνονται ορισμένες γεωργικές εκτάσεις και σε κάποιο μεγαλύτερο βαθμό χέρσα εδάφη (κυρίως δυτικά). Επίσης, εκτεταμένοι ελαιώνες και μικρά περιβόλια, απομεινάρια πλατανοδασών και βαλτών (βόρεια πλευρά) καθώς μία ευρεία ζώνη από θαμνώδη βλάστηση και φρύγανα.

Οι τελευταίες αυτές περιοχές, εκτείνονται αρκετά προς τα πάνω, όπου σε υψόμετρο περίπου 500 μ. τις διαδέχονται αραιά δάση βελανιδιάς. Το φαινόμενο αφορά σχεδόν αποκλειστικά την βόρεια πλευρά του βουνού. Νότια, όπου η φυσική βλάστηση αποδεκατίστηκε νωρίς, μόνο μικρές συστάδες δέντρων εξακολουθούν να διατηρούνται. Πάνω από την ζώνη με τα δέντρα και σε υψόμετρο 1000-1200 μ. ξεκινά μία περιορισμένη θαμνώδη λωρίδα με κυρίαρχα τον κέδρο, άρκευθο, κράταιγο κ.ά. Η υψηλότερα ευρισκόμενη ζώνη καταλαμβάνεται από ένα είδος αγκανθώδους χαμηλού φυτού, ενώ τα βράχια είναι κατάφυτα με βρύα και διαφόρων χρωμάτων λειχήνες.
Με βάση λοιπόν το σχετικά μεγάλο ύψος του ορεινού όγκου της Σαμοθράκης μπορούν να διακριθούν τρεις ζώνες βλάστησης:
-η αειθαλής βαθμίδα στα πεδινά η οποία ως αποτέλεσμα της βόρειας θέσης παραμένει σχετικά περιορισμένη,
-η φυλλοβόλα βαθμίδα στις πλαγιές του βουνού όπου υπήρχε παλαιότερα ευρεία ζώνη δασών βαλανιδιάς και
-τα υψηλότερα σημεία πάνω από το υψόμετρο των 1300 μ.
Στη συνέχεια παρουσιάζονται ορισμένοι εκπρόσωποι της χλωρίδας της Σαμοθράκης, μεταξύ αυτών και ένα από τα ενδημικά είδη, δηλ. είδη που φύονται αποκλειστικά στο νησί και πουθενά αλλού στον κόσμο.
Ελαιώνες κάτω από το εκκλησάκι της Παναγίας Κρημνιώτισσας,Λάκκωμα 04.05.2001

Άνοιξη στα πεδινά, στα φρύγανα και στους ελαιώνες:

Anemone pavonina
Θέρμα, 05.05.2001
Linaria genistifolia
Χώρα, 29.04.2001
Ophrys scolopax subsp. cornuta
Καμαριώτισσα, 11.05.2001
Aurinia saxatilis
Χώρα, 30.04.2001
Rorippa thracica)
Θέρμα, 05.05.2001
Periploca graeca
Καμαριώτισσα, 10.06.2000
Allium nigrum
Καμαριώτισσα, 28.04.2001
Digitalis lanata
Θέρμα,28.05.2002
Digitalis lanata
Θέρμα, 28.05.2002
   
 
Ως εξαιρετικό φαινόμενο ανάμεσα σε βράχια και σε ελάχιστα σημεία τόσο της βόρειας όσο και της νότιας πλευράς βρίσκεται το γνωστότερο ενδημικό φυτό: Απεικόνιση δεξιά. Καμπανούλα της Σαμοθράκης (Symphanandra samothracica), Προφήτης Ηλίας 04.05.2001

Μέχρι σήμερα εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν πάνω από 1400 είδη φυτών στην Σαμοθράκη, τα οποία και δημοσιεύονται στην ελληνική και αγγλική εκδοση του Μουσείου Γουλανδρή:

Η Χλωρίδα της Σαμοθράκης
από τους Burkhard Biel και Kit Tan

Ένα πόνημα για τη χλωρίδα της Σαμοθράκης δεν μπορεί να γίνει, δυστυχώς, χωρίς κάποιες ανησυχητικές παρατηρήσεις σχετικά με την κατάσταση της φύσης και τις δυσοίωνες προοπτικές εξέλιξής της στο μέλλον.

Κάθε ενδιαφερόμενος επισκέπτης του νησιού θα παρατηρήσει τις τεράστιες ζημιές που έχει υποστεί η χλωρίδα λόγω της μόνιμης βόσκησης από πρόβατα και γίδια. Κάθε όχι αρκετά και σε ύψος περιφραγμένο τετραγωνικό έκτασης επηρεάζεται από την κατάσταση αυτή, είτε χαμηλά είτε στις κορυφές. Οι ελαιώνες είναι χωρίς καμμία άλλη σημαντική βλάστηση, οι εκτάσεις με τα φρύγανα ολοένα αραιώνουν, οι περισσότεροι θαμνότοποι έχουν απονεκρωθεί και το πολύτιμο δάσος δρυός δεν έχει κανένα μέλλον αφού τα νεότερα δέντρα είναι ηλικίας τουλάχιστον 50 ετών και πάνω.

Η φύση που βιώνουμε σήμερα στην Σαμοθράκη αποτελεί για τον λόγο αυτό ένα ταπεινό υπόλειμμα ενός δυνητικά εφικτού πλούτου.

Από ελληνικής πλευράς, χαρακτηρίστηκε εδώ και κάποια χρόνια ο ορεινός όγκος "Φεγγάρι Σαμοθράκης" με περίπου 9603 εκτάρια ως περιοχή NATURA 2000 βάσει της οδηγίας ΕΕ 92/42/EΟΚ (περιοχή οδηγίας για τους οικότοπους), με την ανάληψη παράλληλα και της υποχρέωσης να διασφαλίσει αυτό το σημαντικό για την Ευρώπη τοπίο. Κατά την γνώμη του συγγραφέα αυτή η διακύρηξη αποδείχτηκε κενό γράμμα. Υλοποίηση αυτής της καλοπροαίρετης ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας δεν μπορεί να διαπιστωθεί, αντιθέτως τα τελευταία χρόνια έχουν π.χ. χαρακτεί νέοι αγροτικοί δρόμοι και δημιουργήθηκαν νέες κτηνοτροφικής χρήσης εγκαταστάσεις. Η υπερβόσκηση συνεχίζεται χάρη στο σύστημα επιδοτήσεων.
Η φύση της Σαμοθράκης, το μόνο (τουριστικό) κεφάλαιο του νησιού, μπορεί να διατηρηθεί για τις μελλοντικές γενεές μόνο αν σταματήσουν οι ακραίου βαθμού επιβαρύνσεις.Σημαντικότερο μέτρο θεωρείται η κατάργηση των επιδοτήσεων στην (ανεξέλεγκτη) κτηνοτροφία. Θα λυνόταν τα περισσότερα από τα υπάρχοντα προβλήματα.
Πέραν τούτου, υπάρχουν τοπικές εστίες προβλημάτων λόγω αύξησης του τουρισμού, κυρίως όταν επικεντρώνεται σε μικρό χώρο π.χ. στην περιοχή Θέρμα γύρω από το ελεύθερο και οργανωμένο Camping. Εδώ απαιτείται μία συνετή προσέγγιση και ένας βαθυστόχαστος σχεδιασμός!

Literatur:
Ade, A. & K.-H. Rechinger (1938): Samothrake. - Feddes Repert. Spec. Nov. Regni Veg., Beih. 100: 106-146.
Biel, B. (2003): Zur Orchideenflora der Inseln Samothraki (Griechenland) und Gökçeada (Türkei) - mit kurzem Ausflug auf das griechische Festland bei Alexandroupoli (Nomos Evros).--Ber. Arbeitskrs. Heim. Orchid. 20 (2): 63-94 [publ. 2004].
Degen, A. v. (1891): Ergebnisse einer botanischen Reise nach der Insel Samothrake. - Österr. Bot. Z. 41 (9-10): 301-306, 329-338.
Katsikopoulos, I. (1936): Simvoli is tin meletin tis chloridos tis nisou Samothrakis. - Georgikon Deltion 1936: 12 pp.
Stojanov, N. & B. Kitanov (1943): Beitrag zur Kenntnis der Florula der Insel Samothrake. - Izv. Bulg. Bot. Druzh. (Bull. Soc. Bot. Bulg.) 9: 49-51.
Stojanov, N. & B. Kitanov (1944): Beitrag zur Kenntnis der Flora und der Vegetationsverhältnisse der Insel Samothrake. - God. Sofijsk. Univ. Fiz.-Mat. Fak (Jahrb. Univ. Sofia, Phys.-math. Fakultät) 3 40: 403-464.
Strid, A. & K. Tan (1998): Flora and vegetation of northeast Greece including Thasos and Samothraki. - veröff. Exkursionsbericht, University of Copenhagen.

Διεύθυνση του συγγραφέα:
Burkhard Biel, Am Judengarten 3, D-97204 Höchberg

Εδώ βρίσκετε: Χλωρίδα / Χλωρίδα

πίσω στην ελληνική αρχική σελίδα

πίσω στην αρχή

© IPS-Team

τελευταία Μεταβολή: